Openbloeien met “Met Eigen Woorden”
Waarom altijd van anderen zo afhankelijk zijn?
Dat doet mijn innerlijke soms zo’n pijn.
Krijg ik ooit wel een sprankeltje hoop?
Of blijf ik altijd voor het leven op de loop?

8 juni, een voormalige turn-eetzaal in een Aalsterse kansarme wijk. Luc en andere mensen van de vierdewereldgroep brengen onder woorden – eigen woorden – waar ze mee zitten en wat ze voelen. Er is een rode draad (ze kozen voor de seizoenen, zo wisselend als het leven zelf) en samen met Jacques en Mieke (de projectbegeleiders, tevens professionele acteurs) brengen ze hun creatie: een collage van emoties en verlangens, waarbij het talrijke publiek niet onberoerd zal blijven. Hoe dan ook verwachten maar weinigen van de zogeheten “kansarmen” dat ze het woord nemen, iets zinnigs komen vertellen en zich weten in te schakelen in een kunstproject. Maar ze deden het en het applaus zal welverdiend zijn.
Vanzelf gaat het nochtans niet. De “formule” van Met Eigen Woorden houdt in dat drie workshops plaatsvinden, waarbij ervaren begeleiders samen met de deelnemers samen iets opbouwen.
Er is daarbij oog voor sociale omstandigheden.
Leen: “Ik had één probleem, ik had geen opvang voor mijn zoontje, maar die mocht meekomen. Als ik in de namiddag toekwam, voelde ik me wel wat onwennig, maar als het project begon en we elkander leerden kennen, voelde ik me zeer rap thuis. Zelfs mijn zoontje van vier jaar die normaal gesloten en verlegen is, bloeide helemaal open en voelde zich er thuis.”
In tegenstelling tot andere sociaal-artistieke projecten is “Met Eigen Woorden” niet beperkt tot één projectgroep, maar wordt op verplaatsing gewerkt. Blijkbaar beantwoordt het concept aan een behoefte want de meest uiteenlopende organisaties doen aanvragen ten behoeve van hun doelgroep: OCMW’s, wijk- en buurthuizen, vierdewereldorganisaties, centra voor basiseducatie, culturele centra, lokale samenwerkingsverbanden,…
Boeiend is dat het project zich op talrijke verschillende manieren kan inpassen in wat lokaal leeft. Zo is er o.m. een ontmoetingsgroep die opvoedingsondersteuning biedt lan moeders die het extra moeilijk hebben om zich in onze samenleving te handhaven en die omwille van verscheidene redenen( armoede, laaggeschoold, instellingsverleden, diep gekwetst, niet voldoen aan de normen) geen aansluiting vinden bij bestaande verenigingen.
Ergens anders leeft het gebrek aan betaalbare ontspanningsmogelijkheden enorm en helpt het project de betrokkenen om zelf het woord te nemen.
Nog elders wordt het project ingeschakeld in een jubileum en is het een hulpmiddel om de doelgroep het woord te geven naast academische sprekers…
Is “Met Eigen Woorden” sociaal werk? Sociale organisaties maken er dankbaar gebruik van omdat het helpt hun doelgroep te emanciperen, uit het isolement te treden, hun gevoel van waardigheid te herwinnen… Het draagt ook bij tot de groepsvorming.
Is het een artistiek gebeuren? De ver-woord-ing, het weven van een rode draad, de opbouw van een podiumcreatie, het omgaan met hulpmiddelen (microfoon, muzikale ondersteuning, decorelementen…), de interactie met een publiek,… dit alles vormt een leerproces maar ook het resultaat is niet mis. Het wordt onbelangrijk hoe vlot of stamelend een gedachte voorgelezen wordt. Veel relevanter is de echtheid, de eenvoud waarmee uiteindelijk universele waarden klank bijgezet krijgen: de zoektocht naar geluk, het Ik en de Ander,…
De doeleinden van het opzet verhinderen niet dat er ook gelachen wordt. “Met Eigen Woorden” is geen saaie ernst. Aangrijpingspunten uit het leven hoeven niet noodzakelijk (enkel) miserie en existentiële vragen te zijn. Ook de alledaagsheid vraagt om onder woorden gebracht te worden.
Initiatiefnemer van het project is Steunpunt Welzijn (1) dat reeds enige jaren actief is op het grensgebied “welzijn en cultuur”. Bekend is het sociaal reistoneel (momenteel vier producties), waarbij telkens vertrokken wordt vanuit de vaak weinig gekende sociale realiteit. In “Klavers” wordt uitdrukkelijk het belang in de verf gezet van armen die het woord willen nemen. Met Eigen Woorden is de volgehouden tweede stap: er wordt reëel toe bijgedragen.
Opvallend is de bijzonder lage drempel. Dit is géén theaterproject van maanden repeteren, enkel vol te houden door wie bijzonder gemotiveerd is. Het kàn de drempel naar een dergelijk initiatief helpen verlagen voor diegenen die hier wat voor voelen. Belangrijker is evenwel dat expressie en woordkunst zeer toegankelijk gemaakt worden, gedemystificeerd en gedemocratiseerd.
Dit ware ijdel dagdromen, ware het niet dat er bekwame begeleiders klaarstaan, dat er samenwerking is met lokale partners en dat er geen financiële drempel is dank zij de ondersteuning vanuit de Vlaamse Gemeenschap. De werkvorm “sociaal-artistiek project” geeft met zijn dubbele doelstelling het juiste referentiekader aan. “Met Eigen Woorden” heeft zelf ook een boodschap: “Het kàn. Ook mensen in een achterstellingssituatie hebben recht op het onder woorden brengen en duiden van hun realiteit. Ze hebben het recht én… ze kunnen het!” MEW is dan ook vooral een uitgestoken, hartelijke hand.
(deze tekst verscheen in Momenten, het tijdschrift van Kunst&Democratie in 2002)